Làng nghề Hà Nội thúc đẩy du lịch và chuyển đổi số

Hà Nội hiện là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng làng nghề, với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề đang hoạt động. Trong số đó, 337 làng nghề, nghề truyền thống và làng nghề truyền thống đã được UBND thành phố công nhận. Đây không chỉ là lực lượng sản xuất quan trọng ở khu vực nông thôn mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và gìn giữ bản sắc văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

Du khách chọn mua sản phẩm tại làng nghề gốm sứ Bát Tràng (xã Bát Tràng)

Những năm gần đây, các làng nghề của Thủ đô ngày càng tham gia sâu vào Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Theo Trưởng phòng Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Hoàng Thị Hòa, hiện có khoảng 100 làng nghề, làng có nghề sở hữu 929 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên trong tổng số 3.463 sản phẩm toàn thành phố. Song song với đó, Hà Nội đã công nhận 10 mô hình trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm OCOP gắn với du lịch cấp xã; hình thành 70 cụm công nghiệp, trong đó có 25 cụm công nghiệp làng nghề, thu hút hơn 4.000 cơ sở sản xuất và tạo việc làm cho gần 80.000 lao động.

Gắn phát triển làng nghề với du lịch được xem là hướng đi chiến lược. Hiện nay, Hà Nội có 55 điểm du lịch và khu du lịch cấp thành phố, trong đó 26 điểm liên quan đến làng nghề; 7 làng nghề đã được công nhận là điểm du lịch làng nghề. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Hà Nội cũng đã vươn ra thị trường quốc tế, có mặt tại 89 quốc gia và vùng lãnh thổ. Toàn thành phố có 351 nghệ nhân cùng mạng lưới các hội, hiệp hội và câu lạc bộ làng nghề hoạt động sôi nổi.

(Ảnh minh họa)

Đặc biệt, việc hai làng nghề gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc chính thức gia nhập Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu của Hội đồng Thủ công thế giới được xem là cột mốc quan trọng, mở ra cơ hội lớn trong quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch chất lượng cao. Hà Nội cũng tích cực đưa làng nghề hội nhập quốc tế thông qua các hội chợ chuyên ngành và Festival bảo tồn, phát triển làng nghề quốc tế năm 2025 với sự tham gia của 30 quốc gia.

Tuy vậy, quá trình phát triển làng nghề gắn với du lịch của Hà Nội vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng du lịch tại nhiều địa phương chưa đồng bộ; sản xuất chủ yếu quy mô nhỏ, manh mún; thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu từ sản xuất, tiêu thụ đến dịch vụ. Bên cạnh đó, nhận thức và kỹ năng làm du lịch của một bộ phận người dân còn hạn chế. Trên thực tế, mới chỉ có một số làng nghề như Bát Tràng, Vạn Phúc hay Hồng Vân bước đầu đầu tư bài bản và đạt được kết quả rõ rệt.

Tại Bát Tràng, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa bàn xã gồm ba làng gốm Bát Tràng, Kim Lan và Giang Cao, tạo thành một quần thể làng nghề giàu tiềm năng. Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Nguyễn Thành Thuận, địa phương vẫn đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” như thiếu liên kết sản xuất – tiêu thụ, hạn chế về nguồn lực đầu tư của các hộ và xưởng nhỏ, trong khi du lịch chưa phát triển tương xứng với tiềm năng sẵn có.

(Ảnh minh họa)

Trước thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng phát triển làng nghề Hà Nội trong giai đoạn mới cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, lấy bảo tồn giá trị truyền thống làm nền tảng, đồng thời gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và du lịch bền vững. Ông Nguyễn Thành Thuận đề xuất nâng cao nhận diện sản phẩm, trong đó việc gắn mã QR cần được thực hiện trực tiếp trên sản phẩm để tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Ở góc độ văn hóa, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh nhấn mạnh vai trò của nghệ nhân và người dân địa phương như những “người kể chuyện”, giúp truyền tải giá trị lịch sử, văn hóa của làng nghề một cách sinh động và chân thực đến du khách.

Trong khi đó, Giám đốc Điều hành Công ty A4I Vũ Tuấn Cương cho rằng chuyển đổi số không làm mất đi truyền thống, mà ngược lại là công cụ hỗ trợ bảo tồn và phát triển bền vững. Việc số hóa dữ liệu làng nghề, xây dựng cơ sở dữ liệu sản phẩm và cá nhân hóa theo nhu cầu khách hàng sẽ giúp làng nghề thích ứng tốt hơn với xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nguyễn Thị Hoàng Yến đánh giá, danh hiệu thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu là “giấy thông hành” quan trọng để sản phẩm làng nghề Việt Nam thâm nhập các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản. Tuy nhiên, đi kèm vinh dự là trách nhiệm duy trì chất lượng, sáng tạo và phát triển bền vững.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam Lê Bá Ngọc lưu ý, danh hiệu của Hội đồng Thủ công thế giới sẽ được đánh giá lại theo chu kỳ 4 năm. Do đó, các làng nghề Hà Nội cần kiên trì đáp ứng các tiêu chí về bảo tồn, đổi mới và phát triển lâu dài. Ông đề xuất xây dựng bảo tàng hoa văn gốm sứ, khuyến khích thế hệ trẻ sáng tạo họa tiết mới và tổ chức các cuộc thi gốm sứ từ cấp làng đến cấp quốc gia, qua đó khẳng định vị thế của làng nghề Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Diệu Hương (Theo Thời Trang Vàng)